Tiến sĩ E.J., một chuyên gia về Nghiên cứu Hành vi (Behavioral Studies) tại Đại học Columbia — đồng thời là người bạn học chung thời Thạc sĩ với thầy Híu tại UPenn — từng chia sẻ với mình một góc nhìn vô cùng thú vị:
"Dấu hiệu nào để biết một đứa trẻ đã thực sự trưởng thành? Đó là khi đứa trẻ ấy biết tự nhận thức và chủ động nói lời XIN LỖI hoặc CẢM ƠN người khác."
Đó là kết luận được cô đúc kết sau quá trình nghiên cứu tại hàng chục trường tiểu học tại Mỹ, và cũng chính là quan sát thực tế của cô với đứa con 5 tuổi của mình ở nhà. Thầy Híu vô cùng tâm đắc với chia sẻ này. Nhìn rộng ra các mối quan hệ xã hội, từ gia đình, trường học cho đến thương trường, câu chuyện tưởng chừng như cơ bản này lại chính là thước đo cho sự trưởng thành về mặt tư duy và cảm xúc.
Từ những góc nhìn thực tế trong đời sống
Nếu nhìn lại một số hiện tượng xã hội từng gây xôn xao dư luận trước đây, chúng ta sẽ nhận ra một lỗ hổng lớn trong văn hóa ứng xử của nhiều người:
- Câu chuyện về sự ăn nắn, hối lỗi: Có những vụ việc va chạm hay hành vi sai lệch của con trẻ vô tình làm dậy sóng dư luận. Thế nhưng, điều thực sự khiến cộng đồng phẫn nộ đôi khi không chỉ nằm ở hành vi ban đầu, mà lại nằm ở thái độ phản ứng sau đó của người lớn — sự thiếu ăn năn, thiếu cầu thị và không biết cách đưa ra một lời xin lỗi đúng mực. Đã bao lần chúng ta thực sự ngồi lại để dạy con trẻ ở nhà về sự khiêm nhường và biết cúi đầu khi làm sai?
- Tư duy đối thoại trước những lời khen chê: Trong công việc hay nghệ thuật, việc đón nhận những ý kiến trái chiều là điều không thể tránh khỏi. Thay vì chọn cách đối thoại cầu thị, chân thành ghi nhận đóng góp của khán giả hoặc khách hàng, một số người lại chọn cách phản ứng bằng sự dạy đời, đối đầu với số đông. Đó là điều tối kỵ trong ứng xử và quản trị. Tại các tổ chức của mình, thầy Híu luôn dạy nhân viên rằng: Bất kỳ khi nào khách hàng than phiền, đóng góp ý kiến hay thậm chí la mắng, việc đầu tiên chúng ta cần làm là chân thành cúi đầu thu nhận ý kiến với tinh thần cầu thị nhất.
Nghịch lý: "Ai cũng có lỗi, nhưng ai cũng thấy mình là nạn nhân"
Đôi lúc, thầy Híu liên tưởng câu chuyện này với thói quen né tránh trách nhiệm của một bộ phận người lớn. Phải chăng từ nhỏ, chúng ta đã thiếu đi những bài học sâu sắc về việc xin lỗi và nhìn nhận khuyết điểm? Thay vì giúp trẻ con đối diện với lỗi lầm (embrace failures & mistakes), thấu hiểu lỗi sai để ngẩng cao đầu sửa đổi và đi tiếp, chúng ta lại vô tình làm các em cảm thấy xấu hổ, nhục nhã và thấy bản thân yếu kém khi phạm sai lầm.
Có một câu thoại trong một bộ phim điện ảnh nổi tiếng từng khiến mình suy ngẫm rất nhiều: "Ai cũng có lỗi, nhưng ai cũng thấy mình là nạn nhân."
Thật buồn khi rất nhiều mối quan hệ xung quanh chúng ta đang vận hành theo cách như vậy. Cha mẹ luôn thấy con cái bất hiếu, không vâng lời. Con cái lại luôn cảm thấy bản thân bị kìm hãm, không được sống đúng với chính mình. Tất cả chúng ta đều có những phần lỗi sai nhất định — nhưng lần cuối cùng bạn dũng cảm nói lời xin lỗi với người thân yêu của mình là khi nào?
Nếu chúng ta luôn tìm mọi cách để đổ lỗi cho người khác hoặc cho hoàn cảnh khách quan, làm sao chúng ta có thể nhìn thấy cái sai của mình để sửa đổi? Điều này hoàn toàn đúng đắn, không chỉ trong công việc mà còn trong cả chuyện tình yêu, gia đình và các mối quan hệ xã hội. Bản thân thầy Híu cũng từng có những lúc tiếc nuối và tự nhủ: "Giá như ngày xưa mình nhìn thấy lỗi của mình sớm hơn, dũng cảm xin lỗi trước, thì có lẽ mối quan hệ đó đã không đi vào ngõ cụt."
Học cách xin lỗi là học cách tự nhận thức
Đến thời điểm hiện tại năm 2026, trải qua nhiều thăng trầm trong cả sự nghiệp lẫn cuộc sống, mình càng nhận ra rằng: Học cách nói lời xin lỗi thực chất là học cách tự nhận thức về bản thân.
- Đó là hành trình học cách đối diện thẳng thắn với cái tôi và những điểm yếu bên trong chính mình.
- Đó là học cách trở nên dũng cảm hơn để xứng đáng nhận được sự tôn trọng thực sự từ mọi người xung quanh.
Bản thân thầy Híu vẫn đang phải học hỏi và rèn luyện điều này mỗi ngày. Đồng thời, mình cũng luôn cố gắng truyền tải tư duy này cho các em học trò (coachee), cũng như định hình nó thành một nét văn hóa cốt lõi cho đội ngũ nhân sự trẻ tại các tổ chức mà mình có cơ hội dẫn dắt và đồng hành.
Lời xin lỗi không làm chúng ta thấp đi, nó chỉ cho thấy chúng ta có đủ bản lĩnh để lớn lên. Trong mối quan hệ gần gũi nhất của bạn, đã bao lâu rồi bạn chưa gọi tên một lỗi sai của mình và gửi đi một lời xin lỗi chân thành?
Xin lỗi và Cảm ơn