Thầy Híu tình cờ gặp cậu bé ấy tại ngã tư đường Cao Thắng và Ba Tháng Hai vào khoảng 21h30 một tối giữa tuần. Em đứng đó, mải mê chơi đùa với 5-6 hộp sữa vừa được một mạnh thường quân nào đó tặng cho. Em không vội uống ngay, mà cứ chăm chú sắp xếp các hộp sữa nằm chồng lên nhau rồi đứng cười nắc nẻ. Em cười hồn nhiên đến mức quên cả nhiệm vụ "xin tiền" thường ngày, gương mặt ánh lên vẻ hạnh phúc tột cùng.
Mình đoán rằng một người tốt bụng nào đó đã chọn tặng sữa thay vì cho tiền, bởi họ lo sợ đám chăn dắt sẽ tịch thu hết. Tặng sữa để em có cái uống cho đỡ đói bụng qua đêm.
Thế nhưng, khoảng 15 phút sau, khi xong việc và đi ngang qua lại ngã tư đó, thầy Híu chạnh lòng khi thấy em đang đứng mếu máo khóc. Bên cạnh không còn một hộp sữa nào cả, và đôi tay nhỏ bé lại cầm chiếc nón lá, lầm lũi quay trở lại với công việc xin ăn.
Mình không rõ chuyện gì đã xảy ra với những hộp sữa đó (nhưng mình chắc chắn em không thể uống hết 5 hộp sữa nhanh như thế). Phải chăng vì mải chơi mà quên nhiệm vụ kiếm tiền nên em đã bị đám chăn dắt tịch thu? Hay chính những hộp sữa ấy đã biến em thành mục tiêu bị những đứa trẻ khác đến trấn lột?
Cho con cá hay trao cần câu?
Vô tình ngay đêm hôm đó, mình lướt mạng xã hội và xem lại một trích đoạn trong chương trình "Vượt lên chính mình" của chú Quyền Linh. Khoảnh khắc ấy giúp mình thấu hiểu sâu sắc hơn một điều: Có cho bao nhiêu cũng không bao giờ là đủ, dù đó là sữa hay là tiền. Bản chất của sự giúp đỡ ngắn hạn không thể giải quyết được gốc rễ của đói nghèo. Chỉ có con đường "dạy dỗ" và "đào tạo" một cách bài bản mới là phương thức bền vững nhất để giúp hàng triệu hộ nghèo tại Việt Nam thực sự tự đứng vững trên đôi chân của mình.
Ngay tại thời điểm viết những dòng này, thầy Híu đang tham gia chấm thi và làm ban giám khảo tại một trường phổ thông quốc tế thuộc hàng "siêu xịn" tại Hà Nội. Những đứa trẻ ở đây cũng chỉ trạc 9-10 tuổi, bằng đúng số tuổi của cậu bé ăn xin ở ngã tư Sài Gòn đêm nọ. Thế nhưng, các em ở đây được sống trong một thế giới hoàn toàn khác: quần áo sạch sẽ, thơm tho, phong thái đĩnh đạc và tự tin thuyết trình, "bắn" tiếng Anh vèo vèo. Ngôi trường quốc tế này đang tổ chức tuyển chọn một lứa học sinh tài năng để đưa vào chế độ đào tạo đặc biệt từ khối 6. Học phí tại đây lên đến vài trăm triệu một năm, và chỉ riêng chi phí để mời những chuyên gia giáo dục ra Hà Nội cố vấn, xây dựng chương trình cũng đã là một con số không hề nhỏ.
Nghịch lý của nguồn lực giáo dục
Nhìn vào hai hình ảnh hoàn toàn trái ngược của những đứa trẻ cùng trang lứa, mình lại càng thấm thía kết quả từ các dự án nghiên cứu giáo dục mà bản thân đã và đang thực hiện trong nhiều năm qua:
"Giáo dục VN không thiếu nguồn lực và tài chính - CHÚNG TA CHỈ KHÔNG PHÂN PHỐI NGUỒN LỰC MỘT CÁCH CÔNG BẰNG & ĐỒNG ĐỀU thôi".
... Và chúng ta có quá ít người làm giáo dục vì cộng đồng.
Nguồn lực xã hội đang bị thắt nút và tập trung quá nhiều ở những đỉnh tháp xa hoa, trong khi những đứa trẻ ở đáy tháp lại thiếu thốn ngay cả một cơ hội học chữ cơ bản. Sự chênh lệch ấy ngày càng giãn rộng khi chúng ta đang có quá ít những người làm giáo dục vì cộng đồng, những người sẵn sàng mang tri thức tinh hoa đi về phía những vùng trũng.
Đến thời điểm hiện tại năm 2026, khi tiếp tục hành trình nghiên cứu và giảng dạy của mình, thầy Híu vẫn luôn giữ vẹn nguyên nỗi trăn trở từ đêm gặp cậu bé và 5 hộp sữa năm xưa. Giáo dục tử tế không nên là một đặc quyền xa xỉ chỉ dành cho những ai có tiền. Nó phải là một quyền lợi cơ bản, là chiếc phao cứu sinh cần được trao đến tay những đứa trẻ yếu thế nhất, để không một ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua của cuộc đời.
Làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa một ngã tư đèn đỏ và một giảng đường quốc tế? Bạn nghĩ sao về vai trò của mỗi chúng ta trong việc góp phần tái phân phối nguồn lực tri thức cho cộng đồng xung quanh?
Cậu Bé Với 5 Hộp Sữa Và Bài Toán Phân Phối Nguồn Lực Giáo Dục